چگونگی نجات شخص برق گرفته

(یکشنبه ۲۳ آبان ۱۳۹۵) ۱۱:۰۰

دین مقدس اسلام اهمیت فراوانی به حیات انسان داده است در بسیاری از آیات از جمله آیه 33 سورة مائده، اهمیت حیات یک انسان را برابر حیات تمام هستی قیاس نموده است.

آیه فوق، اهمیت زندگی انسان از دیدگاه خداوند را نشان می­ دهد. انسان در زندگی روزمره خود، به ویژه در محیط کار، همواره با خطرات مختلفی روبرو است که با رعایت نکات ایمنی از می ­تواند از تبدیل این خطرات به واقعه ­ای غیرمنتظره یا حادثه ­ای تلخ جلوگیری کند. در این مقاله، ابتدا مفهوم برق­ گرفتگی، انواع آن و خطرات حاصل بیان می­ شود. در ادامه عوامل مؤثر در برق­ گرفتگی و علائم آن آورده خواهد شد. سپس حالت های مختلف برق ­گرفتگی بیان می ­شود و در نهایت مراحل نجات شخص برق گرفته که هدف اصلی این مقاله است، ارائه می ­شود.

مقدمه

انرژی الکتریکی به دلیل مزایای زیادی که دارد هر روز به مصرف آن اضافه می ­گردد. در مقابل مزایای آن، انرژی الکتریکی دارای خطراتی نیز می ­باشد، بخصوص در صنایع و آزمایشگاه ها که با جریان ها و ولتاژهای بالا سر و کار دارند. رعایت اصول و ایمنی و حفاظت افراد بایستی در اولویت و رأس امور باشد یا به عبارتی اول ایمنی بعد کار. خطرات برق بطور کلی به دو دسته خطر برق گرفتگی و خطر آتش ­سوزی تقسیم می­ شوند که در ادامه به طور کامل بیان می­ شوند. عبور جریان برق از بدن را برق گرفتگی یا شوک الکتریکی می­ گویند. در صورتی­که جریان برق از بدن عبور نماید، بدن عکس ­العمل شدید در مقابل آن از خود نشان می ‌دهد که به آن شوک الکتریکی گویند. برای بوجود آمدن شوک باید مقدار جریان برق و شرایط فرد در قبول آن کافی باشد. به عبارت دیگر، برق گرفتگی عبارتست از آسیب به بافتهای بدن به دنبال عبور جریان الکتریسیته، که این جریان بر حسب نوع ولتاژ ضعیف، متوسط و قوی تقسیم ­بندی می ­شود که جریانهای الکتریکی ناشی از این ولتاژها دارای اثرات متفاوتی در بدن خواهند بود. آتش­ سوزی بر اثرحرارت الکتریکی به وجود می­ آید. اضافه جریان­ های ناشی از اتصال کوتاه ­ها یا کلیدزنی موجب ایجاد حرارت و انفجار فیوز، کلید یا دیژنکتور می­ شود و چون تجهیزات نمی­ توانند بر اثر درجه حرارت بالا از خودشان مقاومت نشان دهند، باعث سوختن آنها و در نتیجه آتش­ سوزی می­ گردد. در این مقاله خطر برق ­گرفتگی را مورد بررسی قرار داده و در نهایت مراحل نجات شخص برق­گرفته بیان می­ شود. به طور کلی خطر برق­ گرفتگی به دو صورت تماس مستقیم و غیرمستقیم به وقوع می ­پیوندد. تماس مستقیم، هنگامی که سیستم کاملا سالم است و انسان به سهو یا بر اثر بی­ توجهی و بی­ مبالاتی با هادی برق­ دار در یک نقطه تماس حاصل کند، به این­گونه برق گرفتگی تماس مستقیم گویند. تماس غیرمستقیم، هنگامی که در اثر خراب شدن عایق ­بندی یا هر علت دیگر، یک هادی برق دار با سطوح فلزی در دسترس مربوط به سیستم با بدنه هادی مانند، بدنه موتور، تابلوی برق یا دستگاه دیگری تماس حاصل کند و در عین حال انسان با همان سطح فلزی در تماس باشد. به این­گونه برق­گرفتگی، تماس غیرمستقیم گویند. برق­ گرفتگی می­تواند روی تمامی بدن انسان نظیر سیستم عصبی، قلب و عروق، تنفسی و گوارشی، عضلانی- اسکلتی، کلیوی و سایر اندام ­ها اثر بگذارد. ضربان قلب انسان با توجه به سن فرق می­ کند. این ضربان بین 70 تا 105 بار در دقیقه است.  ضربان، یا به بیان دیگر فرکانس برق شهری در هر ثانیه 50 بار و در هر دقیقه 3000 بار است. وقتی شخصی با برق تماس پیدا می ­کند، یا در اصطلاح برق او را می ­گیرد، بدن انسان می­ خواهد تعداد ضربان قلب خود را با فرکانس برق شهر یکسان کند و قلب شروع به افزایش ضربان می ­کند اما چون قادر نیست در هر ثانیه 3000 بار طپش داشته باشد، از این­ رو در همان لحظات نخستین، با افزایش ضربان، شدت جریان خون را زیاد و با افزایش آن، قلب و شریان ­ها پاره می ­شود و دریچه­ های قلب به سبب پارگی از کار می ­افتد و متوقف می­ شود و مرگ عارض می ­گردد. به­ طور کلی عواملی که در برق ­گرفتگی موثرند عبارتند از ولتاژ، شدت جریان، مقاومت بدن انسان، نوع جریان، مسیر جریان و سطح تماس، مدت زمان عبور جریان از بدن، فرکانس برق و عوامل دیگر. مقدار جریانی که ممکن است بدون هیچ­گونه خطری از بدن انسان عبور کند به ویژگی­ های جسمی شخص، دامنه جریان، نوع جریان، مسیر و طول مدت جریان بستگی دارد. شرایط محیطی هم از جمله عواملی است که می ­تواند در تاثیر جریان برق بر روی بدن انسان موثر باشد و باعث می ­شود که مقاومت بدن در شرایط مختلف محیطی تغییر کند، مثلا در جایی که رطوبت زیاد است یا اینکه زمین زیر پای فرد مرطوب است چون که رطوبت خود انتقال دهنده جریان برق است و ذرات آب می ­توانند جریان برق را هدایت کنند باعث کاهش مقاومت بدن شده و حداقل ولتاژ و جریان مجاز برای بدن کاهش می ­یابد. در مناطق خشک مقاومت بدن حداکثر است. بنابراین در محیط­ های مرطوب خطر برق­ گرفتگی و تاثیر جریان و ولتاژ برق برای بدن بیشتر از محیط ­ها و آب و هوای خشک است. خراش، زخم و سوختگی می­ تواند باعث پایین آمدن مقاومت بدن شود. در بخش­ های بعدی علائم برق­گرفتگی و حالت ­های مختلف آن بیان می ­شود.

2- علائم و نشانه ­های برق گرفتگی

علائم عمومی بروز برق ­گرفتگی عبارتند از:

1- تنفس سریع و کوتاه

2- سوختگی پوست

3- گیجی و رفتار آشفته

4- از دست رفتن هوشیاری به صورت گذرا

5- انقباض ماهیچه­ ها: برق ­گرفته ممکن است در اثر انقباض ماهیچه ­های دست سیم برق را محکم گرفته و آن را رها نکند و یا بر عکس انقباض عضلات باعث پرتاب شدن او شود.

6- لرزش بطنی قلب: برق ­گرفتگی موجب تند شدن ضربان قلب می­ شود یعنی ضربان قلب در دقیقه به جای 80 به 300 الی 600 بار می ­رسد.

 

3- چگونگی و حالت­ های برق­ گرفتگی:

حالت­ های مختلف برق ­گرفتگی انسان به صورت ­های زیر ایجاد می ­شود:

1- تماس بدن با هر دو سیم فاز ونول، فاز و فاز.

2- تماس یک فاز و یک نقطه از دستگاه با بدن (جریان برق از یک نقطه به بدن وارد و از نقطه دیگر به زمین تخلیه می­ شود).

3- تماس بدن با دستگاهی که جریان فاز به آن متصل است ( دستگاه ­هایی که دارای اتصال بدنه دارند که باعث ایجاد ولتاژهای تماسی می­ شود).

4- تماس با سیم نول یا سیم خنثی در شرایط عدم تعادل بار فازها بخصوص در سیستم ­های روشنایی که تغذیه آنها سه فاز می­ باشد.

5- تخلیه بارهای الکتریکی ذخیره شده از دستگاه ­های برقی در موقع خاموش بودن دستگاه (اثرات خازنی) مانند تماس با خازن ها و سر کابل ها پس از قطع برق.

6- ایجاد اختلاف پتانسیل بین دو پا در شرایط اتصالی فاز با زمین یا تخلیه جریان به زمین بر اثر رعد و برق که باعث ایجاد ولتاژ گامی می ­شود.

7- الکتریسته ساکن.

8- رعد و برق.

 

4- نجات شخص برق­ گرفته

در ساده ­ترین تعریف، کمک­ های اولیه عبارت است از اتخاذ تدابیر موقتی جهت حفظ سلامتی و نجات مصدومین و مجروحین و یا کسانی که بطور ناگهانی به یک بیماری دچار می ­شوند. از آنجاییکه هدف اصلی این مقاله بیان کمک­ های اولیه برای نجات شخص برق­ گرفته است و در این نوع حوادث مصدومین اغلب دچار نارسائی ­های قلبی و تنفسی می ­شوند بدون شک اولین گام برای نجات شخص برق­ گرفته جدا ساختن او از جریان برق خواهد بود. در مراحل بعدی نیز لازم خواهد بود که با توجه به شرایط موجود برای احیاء قلبی و ریوی فرد مصدوم اقدام شود. با وجود اینکه برای نجات جان شخص برق­ گرفته مواردی بسیار آسان وجود دارد ولی اگر اصول اولیه در اجرای آنها بکار گرفته نشود نه تنها امکان نجات مصدوم عملی نخواهد شد بلکه ممکن است منجر به وارد آمدن آسیب ­های اضافی به امدادگر و فرد مصدوم گردد. اگر در موقعیتی قرار دارید که امکان قطع کردن جریان برق برایتان ممکن نیست به شخص برق­ گرفته دست نزده تا اینکه بتوانید به وسیله یک عایق مناسب مانند گذاشتن چوب خشک در زیر پا، پیچاندن یک پارچه خشک و ضخیم به دور دست و یا با استفاده از یک تکه چوب خشک ( تاکید می­ گردد که چوب کاملاً خشک باشد) و با گرفتن لباس مصدوم، او را به طرف خود کشیده و از سیستم برق جدا کنید. برای قطع کردن سیم برق حتماً از انبردست عایق سالم و یا وسایل مشابه استفاده شود. با توجه به نقشی که مدت عبور جریان از بدن در ایجاد عوارض خطرناک دارد در برخورد با افراد برق ­زده با هوشیاری و سرعت عمل زیاد پس از دور نمودن مصدوم از مسیر عبور جریان، چنانچه قلب و اعضای تنفسی او از کار افتاده باشد بایستی فورا به تنفس مصنوعی و ماساژ قلبی پرداخت که در ادامه انواع روش­های تنفس مصنوعی بیان می ­شوند.

 

5- انواع روش های تنفس مصنوعی

5-1 روش تنفس مصنوعی دهان به دهان

تنفس مصنوعی دهان به دهان بهترین و موثرترین نوع تنفس مصنوعی است که می­ توان مقدار اکسیژن لازم را در ساده­ ترین شکل به مصدوم رسانید. در صورت آسیب دیدن صورت و دهان مصدوم، وجود حالت استفراغ و یا قفل شدن دهان باید از سایر روش های تنفس مصنوعی استفاده شود. برای انجام تنفس مصنوعی یاری­ دهنده، مصدوم را روی سطح صاف و سفت به پشت می ­خواباند. در مرحله بعد کمربند و دکمه های پیراهن و کت مصدوم را باز، یقه لباس وی را شل و اشیاء سفت و تیز را از جیب های او خارج می ­سازد. سپس در یک طرف مصدوم نزدیک سر در وضعیت راحتی طوری زانو می  زند که براحتی بتواند دهان خود را روی دهان مصدوم قرار دهد و به ترتیب عملیات زیر را با سرعت و دقت کافی انجام می ­دهد. البته به خاطر اینکه ریه ­ها، گلو و دهان مصدوم در یک خط مستقیم قرار گیرد لازم است که پارچه یا لباسی مثل کت، بلوز، بالش کوتاه یا هر چیز مشابه در زیر شانه­ های مصدوم قرار گیرد. مراحل بعدی عملیات به صورت زیر:

الف: دهان مصدوم بازدید شده و اجسام خارجی مانند دندان مصنوعی، آدامس، غذا و یا اشیاء دیگر که ممکن است در دهان بیمار باقی مانده باشد کاملاَ بیرون آورده می ­شود. در صورتی­که زبان به عقب افتاده باشد با دست بیرون آورده می­ شود تا مانعی در راه عبور هوا نباشد.

ب: امدادگر با یک دست سر و پیشانی و با دست دیگر چانه مصدوم را گرفته و تا جائی­که مقدور باشد سر وی را به عقب خم می­ کند تا چانه مصدوم به وضع قائم درآمده و پوست گردن نیز کشیده شود. در این حالت راه ورود هوا از طریق دهان به ریه ها باز می ­شود.

ج: یاری ­دهنده دست خود را از سر مصدوم رها کرده و با آن سوراخ بینی وی را مسدود و آرنج دستی که شانه مصدوم را نگه داشته روی قفسه سینه وی قرار می­ دهد. سپس نفس عمیق کشیده و دهان خود را روی دهان مصدوم قرار داده و هوای ریه خود را داخل دهان مصدوم می­ دمد بطوری­که قفسه سینه مصدوم بالا بیاید. در این حالت حتماَ باید بینی مصدوم با دو انگشت مسدود شود در غیر این ­صورت هوای دمیده شده از رها بینی خارج خواهد شد.

د: یاری­ دهنده دهان خود را از دهان مصدوم جدا کرده و پس از آزاد نمودن راه بینی مصدوم، با آرنج روی قفسه سینه به آرامی فشار وارد می­ کند تا هوای دمیده شده تخلیه و قفسه سینه به وضع طبیعی خود برگردد. یاری دهنده سر خود را به یک طرف چرخانده و دوباره نفس عمیق کشیده و تنفس مصنوعی را ادامه می ­دهد.

 

5-2 روش تنفس مصنوعی دهان به بینی

در این روش مصدوم را مانند روش قبل خوابانده و عملیات زیر را به ­ترتیب انجام می­ دهیم:

الف: در صورت امکان دهان مصدوم بازدید و از اجسام خارجی تمیز گردد و در صورتیکه زبان مصدوم به عقب افتاده باشد با دست بیرون کشیده می شود تا از بیخ حلق خارج شود.

ب: یاری ­دهنده با یک دست سر و پیشانی و با دست دیگر چانه مصدوم را گرفته و تا آنجا که مقدور باشد سر را به عقب خم می­نماید تا چانه به وضع قائم درآید.

ج: یاری ­دهنده دهان مصدوم را با وارد آوردن فشار انگشت شست بر روی چانه کاملا مسدود می نماید. سپس آرنج همان دست را روی قفسه سینه مصدوم قرار داده و سر خود را به یک طرف بر می گرداند. امدادگر پس از کشیدن یک نفس عمیق، دهان خود را کاملا باز و لب ­های خود را بر بینی مصدوم می­ چسباند بگونه ­ای که لب ­های وی سوراخ ­های بینی مصدوم را مسدود نماید. آنگاه هوای ریه خود را به درون بینی هدایت و دقت می­ کند که قفسه سینه وی بالا بیاید.

د: یاری ­دهنده دهان خود را از بینی مصدوم جدا ساخته و با آرنج دستی که چانه مصدوم را نگه داشته روی قفسه سینه به آرامی فشار وارد می­ کند تا هوای دمیده شده تخلیه و عمل بازدم برای مصدوم انجام گیرد. دقت شود که قفسه سینه به پایین رفته و به وضع طبیعی خود برگردد. امدادگر سر خود را به یک طرف چرخانده و با کشیدن نفس عمیق دیگر، تنفس را ادامه و دقت می­ کند که آهنگ عملیات تنفس مصنوعی به خوبی حفظ شود.

 

5-3 روش تنفس مصنوعی به طریق هولگرنیلن

تنفس مصنوعی به شیوه هولگرنیلن یکی از روش­ های سودمند و موثری است که می­ توان از آن در مواردی که فرد مصدوم حالت استفراغ داشته و یا فک و دهان وی آسیب شدید دیده باشد به­ گونه ­ای که امکان انجام تنفس مصنوعی دهان به دهان و یا دهان به بینی عملی نباشد، استفاده کرد. انجام تنفس مصنوعی هولگرنیلن به شرح زیر انجام می­ گیرد:

الف: یاری ­دهنده بالای سر مصدوم قرار می­ گیرد، یکی از زانوهای وی در بالای خط فرضی گوشه ای مصدوم در یک طرف سر او قرار گرفته و پای دیگر او نزدیک آرنج مقابل مصدوم قرار می­ گیرد. یاری ­دهنده در صورتی که احساس راحتی نماید می­ تواند دو زانوی خود را در دو طرف مصدوم بر زمین قرار دهد. یاری ­دهنده دستها را در حالتی که انگشتان آنها باز و نوک شست­ ها مجاور هم قرار داشته و جهت انگشتان رو به پایین و در خط کمر است طوری در پشت مصدوم قرار می ­دهد که انتهای کف دستها روی خط فرضی که از گودی زیر بغل­ ها می­ گذرد قرار می­ گیرد.

ب: یاری ­دهنده بر روی کمر بلند شده و در حالتی که دستها کاملا مستقیم هستند آرام به جلو خزیده به ­طوریکه شانه­ ها با سر دستها در یک امتداد قرار گیرند. در این وضعیت وزن نجات دهنده به آرامی روی قفسه سینه مصدوم قرار گرفته و در نتیجه فشار وارده به قفسه سینه باعث خروج هوا از ریه ­های وی می­گردد که در حقیقت عمل بازدم انجام می­ شود. این عمل بایستی در حدود 2 ثانیه طول بکشد.

ج: یاری ­دهنده آهسته خود را به عقب متمایل نموده و فشار وارده به قفسه سینه را کم و دستها را از پشت مصدوم و بازوهای وی لغزانیده و انگشتان را زیر آرنج ­های مصدوم قرار می ­دهد. مدت زمانی­که این کار طول می ­کشد حدود یک ثانیه است. سپس با دو دست آرنج­ های مصدوم گرفته و بالا آورده می­ شود. این عمل باعث وارد شدن هوا به داخل ریه­ ها خواهد شد که در حقیقت عمل دم انجام می شود. زمان لازم برای این عمل نیز حدود 2 ثانیه می باشد. بعد از آن یاری­ دهنده آرنج ­های مصدوم را به آرامی پایین آورده و روی زمین قرار داده و دست­ ها را از روی بازوها و پشت مصدوم می ­لغزاند. زمان لازم برای این عمل یک ثانیه است. با پایان این مرحله تنفس مصنوعی تکرار می­ شود.

 

5-4 روش تنفس مصنوعی به سیلوستر

از تنفس مصنوعی به روش سیلوستر هنگامی استفاده می ­شود که صورت، فک و دهان مصدوم دچار خونریزی شده و یا ماهیچه­ های تنفسی وی بر اثر عواملی از کار بیفتد. همچنین در مواردی که مصدوم حالت استفراغ داشته و به هر دلیلی نتوان از روش تنفس مصنوعی دهان به دهان یا دهان به بینی استفاده کرد و یا به علت از کار افتادن ماهیچه ­های تنفسی امکان انجام تنفس مصنوعی به روش هولگرنیلن وجود نداشته باشد از روش تنفس مصنوعی سیلوستر استفاده می ­شود. در این روش عملیات زیر را به ترتیب انجام می­ دهیم:

الف: دهان مصدوم بازدید شده و از اجسام خارجی تمیز می­ گردد. در صورتی­که زبان مصدوم به عقب افتاده باشد با دست بیرون کشیده می ­شود تا از بیخ حلق خارج گردد.

ب: یاری­ دهنده کت، بالش، لباس یا هر چیز مشابه دیگر که در محل وجود دارد زیر شانه ­های مصدوم قرار می ­دهد و طوری بالای سر وی زانو می ­زند که سر مصدوم در میان زانوهای وی قرار گیرد. سپس مچ دست ­های مصدوم را گرفته و تا حد امکان به صورت نیم دایره­ای بالا می ­آورد و بعد در راستای بدن وی قرار می­دهد. در طول 2 ثانیه در این وضع هوا وارد ریه­ های مصدوم شده و در حقیقت عمل دم انجام می ­پذیرد. در این حالت یاری ­دهنده کاملاً روی ران­ های خود می ­نشیند.

ج: یاری­ دهنده دست ­های مصدوم را بلند می­ کند و بعد آنها را پایین آورده و از آرنج خم و ساعدهای مصدوم را روی سینه و در ناحیه انتهای قفسه سینه قرار می­ دهد. آنگاه در حالتی­که دست های خود را مستقیم نگه داشته است به شکلی که آرنج خم نشود به جلو چرخیده و بر روی سینه مصدوم فشار وارد می­ نماید تا هوای داخل ریه تخلیه شود.

 

6- نتیجه­ گیری

امروزه نیروی برق در تمام زندگی بشر رسوخ نموده و با پیشرفت صنعت به طور چشم­گیری در تاسیسات و تجهیزات مورد استفاده قرار می ­گیرد. به دلیل استفاده گسترده از نیروی برق در صنعت و کارگاه های صنعتی، حوادث برق­گرفتگی نیز بخش عمده­ ای از حوادث ناشی از کار را تشکیل می دهند. در این مقاله، ابتدا مفهوم برق­ گرفتگی، انواع آن و خطرات حاصل بیان شد. در ادامه عوامل مؤثر در برق­ گرفتگی و علائم آن آورده شد. سپس حالت ­های مختلف برق ­گرفتگی بیان ­شد و در نهایت مراحل نجات شخص برق گرفته که هدف اصلی این مقاله است، ارائه گردید.

 

مرجع

1- کتاب ایمنی برق، تالیف بهرام نوشاد، موسسه خدمات آموزسی رضوان فنون، نوبت چاپ اول/1390.

 

بهرام نوشاد، محمد صادق پزشکی، علی معمار، اسماعیل نوروزی، احمدرضا طاهران، کیوان باقری، عادل بیت­ صخر، علی حقیری، مهدی قرقچیان


پست الکترونیک را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید