شماره 27

کوه صفه؛ بام اصفهان

(چهارشنبه ۱۵ اسفند ۱۳۹۷) ۱۱:۰۰

اگر اهل طبیعت گردی، کوهنوردی هستید، یکی از مکان های جذاب این شهر، کوه صُفه است. این کوه از تفرجگاه های محبوب اصفهانی ها است و در سال های اخیر، دل مهمانان این شهر را نیز برده است. این تفرجگاه، هم فضای دل انگیزی دارد و هم امکانات خوبی. بسیاری این مکان را "بام اصفهان" می خوانند؛

اصفهان از آن شهرهایی است که سالانه از گردشگران بسیاری میزبانی می کند و جاذبه های بسیاری را در خود جای داده است. مسافران از راه های دور و نزدیک و حتی از آن سوی مرزهای کشورمان به این شهر سفر می کنند تا در گوشه گوشه آن به تماشای یادگارهای به جا مانده از تاریخ بنشینند و دقایقی را به لذت بردن از حال و هوای خوب این شهر و همصحبتی با مردمش بگذرانند. بیشتر مردم، این شهر را به واسطه پل های تاریخی، کلیسای زیبای وانک، منارجنبان و جاذبه هایی از این دست می شناسند؛ اما این شهر، دیدنی های دیگری را نیز در خود دارد که فرصت های خوبی را برای خوشگذرانی در اختیار شما قرار می دهند.
اگر اهل طبیعت گردی، کوهنوردی هستید، یکی از مکان های جذاب این شهر، کوه صُفه است. این کوه از تفرجگاه های محبوب اصفهانی ها است و در سال های اخیر، دل مهمانان این شهر را نیز برده است. این تفرجگاه، هم فضای دل انگیزی دارد و هم امکانات خوبی. بسیاری این مکان را "بام اصفهان" می خوانند؛ جایی که اگر همت به خرج دهید، چشم انداز زیبایی را از شهر خواهید دید. می توانید ساعت ها در این تفرجگاه بگردید، جاذبه های متعدد را ببینید و تفریح کنید و خوش بگذرانید.
چرا نامش را صفه گذاشته اند؟
کوه صفه از محل چشمه ای به نام خاچیک آغاز می شود. در این قسمت، سنگِ کوه از خاک جدا شده، دامنه کوه را تشکیل داده است. این کوه در انتها به فضای سنگیِ صاف و مسطحی می رسد و همین باعث شده نام صفه را بر آن بگذارند. صفه، در لغت به معنای فضای تخت است.
دیدنی های کوه صفه
تمام دیدنی های کوه صفه تنها به هیبت پرصلابت کوه ختم نمی شود و دیدنی های دیگری را نیز می توانید در محدوده آن بیابید.
پارک وحش
در قسمتی از تفرجگاه صفه، یک پارک وحش قرار دارد که در 50000 مترمربع وسعت ایجاد شده و حیوانات گوشتخوار و حیوانات علفخوار را در خود جای داده است. این پارک وحش ،در واقع یک باغ وحش کوچک است که در آن می توانید تعدادی از جانداران را ببینید. حوضچه‌ای کوچک با چند اردک، غاز و قو، کل و بز، قوچ و میش، گراز، خرگوش، سگ و شتر و ... حیوانات این پارک را تشکیل می دهند.
گردنه باد و پل رنگین کمانی
در جنوب کوه صفه، دره‌ای وجود دارد که به «گردنه باد» مشهور است. در شمال و جنوب این گردنه، ارتفاعات کوه صفه و کوه مشرف به سپاهان شهر قرار دارد و از آنجا که بادهای اصفهان، عموما غربی ـ شرقی است، جریان باد در این نقطه، متمرکز و شدید می شود. در تمام فصول سال - بویژه پاییز و بهار - شدت وزش باد در این منطقه کاملا مشهود است.
پل رنگین کمانی، نام یک پل سنگی است که در پشتِ کوه صفه و در جبهه غربی آن قرار دارد و یکی از جاذبه های این کوه به شمار می رود.
چشمه ها
از جمله دیدنی های طبیعی کوه صفه چشمه هایی هستند که در جای جای این منطقه قرار دارند. در اینجا به مهمترین و مشهورترین این چشمه ها اشاره می کنیم:
چشمه پاچنار
چشمه پاچنار در ارتفاع ۱۸۵۰ متری کوه صفه قرار دارد. این چشمه، سرسبزی را برای این ناحیه به ارمغان آورده است و به همین دلیل، نام پاچنار به معنای مکانی با درختان سرسبز را برای آن برگزیده اند.
چشمه درویش یا خاچیک
در 100 متری شرق چشمه پاچنار و در ارتفاع تقریبی ۱۹۰۰ متری، چشمه‌ درویش دیده می شود. این چشمه به شکل حوض طبیعی و مسقف است که در پای کوه قرار دارد. در این چشمه، آب و سبزه در شکم یک حفره سنگی بزرگ جای گرفته و شاهکاری زیبا را خلق کرده اند. چشمه بین پارک صفه و قله کوه قرار دارد و زیبایی و موقعیت استقرارش در فاصله و مکان مناسب باعث شده چشمه درویش و محیط پیرامونش، تفرجگاه جذاب برای مردم باشد. گفته می‌شود که در گذشته، فردی ارمنی به نام خاچیک در دامنه این کوه دکه ای داشته و مواد خوراکی به کوهنوردان می فروخته است؛ به همین دلیل برخی این چشمه را با نام خاچیک می شناسند.
سفرنامه ژان باتیست تاورنیه (Jean-Baptiste Tavernier) -جهانگرد فرانسوی- که در زمان شاه عباس دوم شش سفر به اصفهان داشته، کهن ترین منبعی است که نام این چشمه در آن دیده می شود.
در طرف شرق، غاری در سنگ دیده می‌شود که دست طبیعت و صنعت هردو در ایجاد آن شرکت داشته‌اند. یک چشمه آبِ بسیار خوب از آن بیرون می آید و درویشی هم در آنجا منزل دارد. نام چشمه درویش، ناشی از حضور همین درویش است. بیش از ۱۰۰۰ متر که در غرب چشمه درویش پیش بروید به همان قسمت صفه مانندی می رسید که دلیل نامگذاری این کوه است. بر روی این قسمت مسطح، عمارتی چهارطاقی دیده می شود که توسط گذشتگان ساخته شده است.
چشمه نقط
در غرب صفه، چشمه دیگری به چشم می خورد که نقط نام دارد. این چشمه به صورت یک سنگاب است که آب قطره قطره از بالای کوه در آن می چکد. حیوانات و کوهنوردان از آب خنک این چشمه استفاده می کنند.
چشمه گل زرد
حدود 200 متر پس از چشمه درویش و گذر از یک راه صعب‌العبور، چشمه گل زرد دیده می شود که زیبایی خاص خود را دارد. این چشمه را فقط کوهنوردان می توانند ببینند و هرکسی توان طی کردن مسیر سخت آن را ندارد.
چشمه چاه درویش
700متر آن طرف تر از چشمه درویش و در ارتفاع ۱۸۰۰ متری، چشمه چاه درویش قرار دارد. سطح این چشمه، پایین تر از اطراف آن بوده و هیچگاه آب آن جاری نمی شده است. به همین دلیل، هنگامی که چشمه پاچنار و چشمه درویش آب نداشتند، اندک آبی در این چشمه یافت می شد. از این رو نامش را چشمه چاه درویش گذاشتند و از آنجا که در زمینی آهکی قرار دارد، بین کوهنوردان به چشمه گچی معروف شده است.
قلعه شاهدژ
معروف ترین جاذبه کوه صفه، قلعه شاهدژ است که در بلندترین نقطه کوه و در شمال غربی آن قرار دارد و آن را با عنوان قلعه دیو نیز می شناسند. از این قلعه بارها و بارها در کتاب های تاریخی و افسانه ها نام برده شده است؛ اما هیچکس به درستی نمی دانست این قلعه در کجا قرار دارد. در حدود نیم قرن پیش، کارو میناسیان و محمد مهریار -دو تن از پژوهشگران اصفهان- این نظریه را مطرح کردند که شاهدژ، در واقع همین «قلعه دیو» افسانه‌ای در کوه صفه است.
کوه صفه از نظر ساختار زمین‌شناسی، کوهی سرسخت، خشن و صعب العبور به شمار می رود و به همین دلیل برای ایجاد ساختار دفاعی، کاملا مناسب به نظر می رسد.
بناها، راه‌ها و استحکامات قلعه به گونه ای طراحی شده که کسی نمی توانست به درون آن نفوذ پیدا کند. البته امروزه با احداث راه‌های جدید و بهبود مسیرهای دشوار، راه‌های صعود به ارتفاعات کوه راحت تر شده، به راحتی می توان به جاذبه های این قلعه دست یافت.
۶ دروازه، حدود۲۰ برج نگهبانی، یک دیوار بزرگ، دیوارهای کوچک حفاظتی، قلعه کوچک سنگی، انبارهای آذوقه و وسایل جنگی و ... از جمله بخش های نظامی و دفاعی قلعه هستند که امروزه بقایای آنها به چشم می خورد.
شرایط تقریبا خشک کوهستان صفه و موقعیت نظامی و دفاعی قلعه، باعث می شده که تامین آب مسئله ای مهم برای ساکنان باشد، بنابراین تاسیساتی برای استفاده از آب باران و چشمه‌های کوچک موجود در گوشه و کنار کوه ایجاد کرده بودند که آثار آنها هنوز هم باقی است. بندهای آبگیر، حوض ها، حوضچه ها و تنبوشه (لوله های سفالی هدایت آب) از جمله این تاسیسات هستند.
بخش های مختلف قلعه
در این قلعه بخش های متعددی وجود داشته که امروز این قسمت ها از آن باقی مانده است:
• ستاد مرکزی قلعه در شمال شرقی قله صفه
• بقایای چندین سربازخانه در جنوب و شرق
• آثار انبارها و تاسیسات دیگر در غرب
• آثار برج های نگهبانی، دروازه‌ها، دیواره‌های دفاعی و بندهای آبگیر در پیرامون قلعه
قلعه مرکزی - مشهور به قلعه دیو- مهمترین بخش شاهدژ است که در قله شمال شرقی کوه صفه قرار دارد. گفته می شود برای ساختن این قلعه، محوطه بالای قله را مسطح کرده بودند. ابعاد این فضا حدود ۵۰ متر در ۲۰۰ متر است و از طرف شمال و شرق به پرتگاه و از طرف جنوب و غرب به دیوارهای متعدد دفاعی محدود می شود. دسترسی به این قلعه از جبهه شمالی غیرممکن است؛ چرا که صخره هایی کاملا عمودی آن را در بر گرفته اند.
آثار برج های دیدبانی انفرادی در کنار چشمه پاچنار و دیگری در کمرگاه و زیر دیواره گل زرد قرار دارد و گویی از این مکان ها، رفت و آمدها به سوی قلعه دیو را زیر نظر می گرفتند.
نام این قلعه در سال ۱۳۸۴ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده؛ اما اقدامات حفاظتی، چنان که باید در مورد آن صورت نگرفته است.
راه دسترسی
برای رسیدن به قلعه، راهی به صورت مارپیچ در جبهه شرقی کوه ایجاد کرده اند که تا محل چشمه گل زرد ادامه دارد. از این چشمه، با دور زدن کوه و صعود از جبهه غربی می توان به شاهدژ رسید. یکی از بهترین راه ها برای رسیدن به قلعه کوه صفه از طریق چشمه خاچیک و حرکت به سمت گردنه باد است. سپس از گردنه باد باید به سمت راست رفت.
در غرب دامنه صفه، سازه قلعه مانند دیگری نیز وجود داشته که از خشت های بزرگ به اضلاع نیم متر بوده است. این سازه را تخت رستم می خوانند و بنا بر باور مردم، جنگ اسکندر و دارا در این مکان اتفاق افتاده است.
غار ها
بیش از ۱۴ غار کوچک و بزرگ را می توان در صفه دید که مهمترین آنها عبارتند از:
• غار کسری در کنار دستگاهِ توربین بادی در محلی به نام گردنه باد
• غار بیدستون یا غار انجیری یا انجیلی در جبهه غربیِ کوه صفه
• غار قنبر در جبهه شرقیِ کوه و در بالای چشمه خاچیک
• غار هفت چشمه در جبهه جنوبی کوه و در کنارِ مجموعه‌ای از چند چشمه
• غار کفتار در محلی به نام دره دوزخ
• غار گنگ آباد
• غار دست‌کندِ چکاد که گروهی به نام چکاد آن را ایجاد کرده اند.
• غار دست‌کند "الله" که توسط پهلوان صادق ایجاد و امروزه تخریب شده است.
• غار سیمرغ، جدیدترین غار کشف شده در این ناحیه در ارتفاع 2000 متری از سطح دریا که توسط تیم غارشناسی اصفهان و در اواخر سال 91 کشف شده است.
نکته مهم: رفتن به این غارها یک راهنمای کار بلد می خواهد، چرا که برخی از آنها به طور کامل کشف نشده اند. به عنوان مثال، غار سیمرغ سه حلقه چاه بسیار تنگ و باریک دارد که هرکسی نمی تواند آنها را پشت سر بگذارد. تنگی غار و وجود احتمال ریزش در آن باعث شده تا تنها غارنوردان حرفه ای بتوانند به درون آن بروند.

بام اصفهان؛ تماشای چشم اندازها
در بسیاری از نقاط این کوه ۲۲۴۱ متری، شاهد منظره ای از رودخانه زاینده‌رود و شهر اصفهان خواهید بود. به همین دلیل است که کوه صفه را یک نشانه بزرگ شهری می دانند؛ نشانه ای که از تمام نقاط شهر دیده می شود. به همین دلیل، کوه صفه را بام اصفهان می خوانند.شما به راحتی می توانید با تله کابین به این بام برسید.
البته همه چیز به چشم اندازهای شهری ختم نمی شود. اگر رنج کوهنوردی را به جان بخرید، بالاتر از چشمه گل زرد، با عبور از چند پیچ و خم به قله می رسید. حال در سمت چپ، تپه‌های کوچک و بزرگی را می بینید که با نام هزار دره شناخته می شوند و جاده شیراز از وسط آن عبور می کند. این تپه ها، خاک سرخی دارد که در رنگ‌آمیزی به کار می رود. در همین جانمایی از کوه های کلاه قاضی نیز دیده می شود. در سمت غرب، شاه کوه را می بینید و پس از آن لنجان اصفهان خودنمایی می کند. به طور کلی صفه دارای دو قله است؛ قله جنوبی و شمالی. قله جنوبی بلندتر از قله شمالی است؛ اما در قله شمالی، منظره‌ای بهتر و گسترده‌تر از شهر را خواهید دید.

گرد آورنده: روابط عمومی و حوزه مدیریت پتروشیمی اصفهان


پست الکترونیک را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید