رفتار متفاوت کودک در تغییرات فصلی

(دوشنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۸) ۱۰:۰۶

تغییرات خلقی در فصول مختلف بر کسی پوشیده نیست. همانطور که ظرفیت های روانی بزرگسالان با تغییر فصل، تغییر می کند، کودکان نیز – حتی ممکن است با شدت بیشتری - از تغییرات فصل متاثر شوند.

 با آغاز فصل بهار، روزها بلند و از سردی هوا کاسته می شود. تابش مستقیم نور خورشید و گرمای آن، رخوت زمستانه بتدریج از بین می برد و در این فصل، فعالیت جسمانی کودکان بالاتر رفته و کودکان به نسبت پرخاشگرتر می شوند و احتمال شایع تر شدن بیش فعالی، نقص توجه، پرحرفی و پراشتهایی در کودکان بالاتر می رود.در ادامه مطلب بیشتر با این تغییرات رفتاری کودکان آشنا میشویم.

فصل بهار و تغییر رفتار کودکان
با تغییر فصول و عوض شدن شرایط آب و هوایی و منابع غذایی، هورمون‌ها و مواد شیمیایی بدن انسان نیز دچار تغییرات بیشتری می شوند.
متخصصان روانشناسی و روانپزشکان ابتدا فکر می کردند که تغییرات خلقی بر اثر تغییر فصول، یا به عبارتی، «اختلالات فصلی» تنها روی بزرگسالان تاثیر می گذارد؛ اما با گسترده تر شدن تحقیقات، آنها متوجه ناآرامی‌های فصلی و دگرگونی‌های خلقی در کودکان نیز شدند.
خیلی از اوقات، کودکان به افسردگی مبتلا می شوند، ولی برخلاف بزرگسالان، به جای کندی روانی، تنبلی و بی حسی، اندوه و بی انگیزگی، رفتار پرخاشگرانه یا بیقراری از خود بروز می‌دهند؛ بنابراین، تغییر واکنش کودکان در فصول مختلف سال نیز نشانگر آن است که کودکان تحت تاثیر شرایط آب و هوایی و موقعیتی فصل‌ها قرار می‌گیرند. تقریباً اکثر کودکان در فصل‌های مختلف، دگرگونی‌های رفتاری دارند، اما نمی‌توان گفت که همه آنها به اختلالات فصلی مبتلا هستند. طبق آمار سازمان بهداشت جهانی، ۳۰ درصد کودکان از تغییرات فصل تاثیر می پذیرند و این اختلالات در فصل زمستان در میان آنها شایع تر است.
البته به دلیل گرده افشانی درختان، احتمال بروز حساسیت‌های تنفسی هم بالا می رود و این مسئله، ممکن است واکنش‌های خلقی چون افسردگی را برای کودکان بیشتر کند. با شروع گرمای شدید خصوصاً در مناطق جغرافیایی بسیار گرم، رخوت و احساس خستگی و خواب آلودگی ناشی از گرما نیز در کودکان افزایش پیدا می‌کند. در این فصل، کودکان واکنش‌های روانی مثل خستگی، پرخاشگری، نزاع‌های بی موضوع، بیقراری، کم اشتهایی و ... را بروز می‌دهند. در این فصل در پایان روز، تنش کودکان با افزایش فعالیت در طی روز کاهش می یابد.
کودکان در فصل پائیز و زمستان
در آغاز فصل پاییز هنوز هوا گرم است و کودکان نیز با انرژی سال تحصیلی را شروع می‌کنند، اما با کاهش ساعات روز و سرد شدن هوا، واکنش‌های جسمی، اجتماعی و روانی کودکان نیز تغییر می‌کند. عمده ‌ترین پاسخ روانی کودکان نسبت به این فصل، احساس خستگی و خواب آلودگی است. میزان اختلالات فصلی کودکان در اواخر فصل پاییز و شروع زمستان، افزایش پیدا می‌کند. به طور کلی روانشناسان بر این باورند که اختلالات فصلی به نور و عرض جغرافیایی محل زندگی افراد بستگی دارد. در فصول سرد سال، نور خورشید کم و روز کوتاه است و باعث اوج گیری اختلالات در کودکان و بزرگسالان می ‌شود.
علامت ابتلای کودکان به اختلالات فصلی
علایم تغییرات فصلی در کودکان مانند بزرگسالان نیست. ابتدا کودک مدرسه را خوب شروع می‌کند و روند تحصیلی مطلوبی دارد، اما پس از گذشت چند هفته، یکباره پیشرفت درسی‌اش افت کرده، مشکلات تحصیلی زیادی پیدا می‌کند. میزان فعالیت و بازی کودک در فصل تابستان بیشتر است، اما در این فصل، کودک پس از خواب مناسب، هنوز احساس کسالت و خستگی می‌کند. به علاوه در این فصول، اشتهای کودک تغییر کرده، تمایل او به مصرف مواد نشاسته دار و شیرین، بیشتر می‌شود.
البته والدین از طریق علایم دیگری نیز می‌توانند به تغیییر خلق کودکشان پی ببرند. این علایم شامل اضطراب، کاهش انرژی، خستگی، تمایل به خواب زیاد، مشکلات خواب، سردرد، دشواری در تمرکز، اجتناب از ارتباطات اجتماعی، نداشتن تمایل به فعالیت‌های دسته جمعی و ورزشی، کاهش فعالیت‌های منظم، مشکلات در نوشتن، گریه ناگهانی و تمایل افراطی به تماشای تلویزیون می‌شود.
ملاتونین و سروتونین دو نوع ماده شیمیایی است که بیش از همه در ارتباط با بیماری فصلی کودکان شناخته شده است. کاهش این دو ماده در مغز، باعث کاهش عملکرد مغزی و جسمی شده و واکنش روانی او نیز کاهش پیدا می‌کند. ماده شیمیایی ملاتونین، ارتباط مستقیمی با تاریکی و رطوبت هوا دارد و هنگام کاهش ساعات روز، میزان این ماده نیز در غده صنوبری مغز کاهش پیدا می‌کند
یاد آوری می شود که بخشی از بیماری‌های فصلی، ژنتیکی هستند و این اختلال، بیشتر در مناطق سردسیر شمالی به طور ژنتیکی انتقال پیدا می‌کند، اما برخی عوامل شیمیایی و هورمونی نیز در این بیماری دخیل است.
.
درمان اختلال فصلی کودکان
اعتقاد بر این است که در روزهای کوتاه و یا ابری پاییز از نور مصنوعی بیشتری استفاده شود. درمان دارویی، استفاده ار دستگاه تصفیه هوا، درمان شناختی – رفتاری و دقت در میزان ملاتونین،روش های دیگر تعدیل است، اما درمان در کودکان به شیوه‌های دیگری نیز صورت می‌گیرد.
روانپزشکان معتقدند که پیش از کاربرد هر نوع درمانی، بهتر است از اختلال فصلی کودک اطمینان کامل حاصل کرد. به هم ریختگی وعده غذایی، اشتیاق زیاد آنان به کربوهیدرات و شیرینی‌ها و نیز سایر علایم رفتاری کودکان میتوان به اختلال فصلی کودکان پی برد. اما مهمترین تکنیک درمانی در کودکان، درمان برخاستن در سپیده دم صبحگاهی و انجام چند حرکت ورزشی به همراه والدین است. در این روش درمان، کودک مبتلا به اختلال فصلی، هنگام طلوع آفتاب با صدای زنگ ساعت به آرامی از خواب برمی خیزد و در روزهای بعدی به طور طبیعی و با تابش نور آفتاب به اتاق از خواب برمی خیزد.
تابش صبحگاهی خورشید، اهمیت زیادی در بهبود بیماری کودک دارد، زیرا سیگنال نور صبح که در نخستین ساعات روز، بسیار مفیدتر از سیگنال هایی است که در دیگر ساعات روز به دست می‌آید. این سیگنال ها حتی از نوردرمانی هم اثر بیشتر دارد.
در این شیوه درمانی، ساعت خواب کودک با طلوع و غروب خورشید تنظیم می شود. کودک هنگام گرگ و میش شب به رختخواب رفته و در سپیده دم با تابش نور خورشید بیدار می‌شود. نوری که هنگام صبح به درون پلک‌ها نفوذ می‌کند، باعث می‌شود میزان ترشح کورتیزول در مغز کاهش پیدا کرده و فرد از خواب برخیزد. والدین علاوه بر اقدامات درمانی برای بهبود وضعیت کودکشان باید برخی اقدامات نور درمانی طبیعی را نیز به کار بندند. مثلاً این دسته از کودکان در کلاس درس باید در کنار پنجره بنشینند و یا او را تشویق کنند در روزهای آفتابی زمستان در بیرون از خانه بازی یا فعالیت‌های ورزشی کنند.
نظرات کارشناسی
تحقیقات جدید نشان داده است افسردگی و اختلالات خلقی در کودکان بسیار کوچک سه تا چهار ساله نیز وجود دارد. کودکان چون کلامی نمی توانند ابراز کنند، ناراحتی های خود را به شکل رفتاری بروز می دهند.
اختلالات خلقی کودکان به شکل مشکلات خواب و اشتها بروز پیدا می کند و کودک، بی حال به نظر می رسد. در سنین بالاتر حتی تا حدود سن پنج سالگی کودک افسردگی اش را با رفتارهای پرخاشگرانه و مشکل در خواب و اشتها بروز می دهد. در سنینی که تکلم در کودک شکل می گیرد احساس غمگینی وجود دارد و میل آنها به فعالیت ها و بازی هایی که قبلاً برایش لذت بخش بوده، کمتر می شود، اما بطور کلی از روی خواب و تغییر اشتهای کودکان به صورت اشتهای زیاد یا کم می توان به اختلال خلقی آنان پی برد.
در سن نوجوانی نیز چون آنان می توانند احساس و افکار خود را بیان کنند هم به شکل احساس غمگینی بروز پیدا کند و یا به سمت رفتارهای خطرناک روی بیاورد.
یاد آور می شود که این مقاله، کلیات را بیان کرده است. بنابراین، برای اطمینان از وضعیت فرزندمان، بهتر است که با روانپزشک متخصص کودکان، مشاوره لازم صورت پذیرد.
نویسنده : محمد مهدی بری مهربانی-کارشناس ارشد روانشناسی



تعداد بازدید : ۱,۶۳۱
ایمیل را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید