شماره 51

باغ فین کاشان

باغ فین کاشان
(پنج شنبه ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۰) ۱۵:۰۲

نام یک باغ ایرانی است که از زمان های قدیم در روستایی به نام فین در فاصله ۱۰ کیلومتری کاشان جای داشته است. اگر چه امروزه به علت توسعه شهر کاشان، روستای فین به شهرستان کاشان متصل شده و این مجموعه به عنوان باغ فین کاشان شهرت یافته است.

تاریخچه ای بر باغ فین

این باغ تاریخی و زیبا، چشمه روح افزایی در گذشته در منطقه ی فین قرار داشت که مورد توجه حاکمان و پادشاهان بوده است. از قدیمی ترین اطلاعات موجود این طور می باشد که بناهای و کاریزهای فین به فرمان جمشید احداث شده است که پس از آن احداث بناهای شاهانه را به پادشاهان آل بویه نسبت داده اند و در عهد ایلخانان مغول عمارات کهنه ی باغ فین بازسازی شد. شکل گیری باغ در محل جدید مربوط به دوران صفویه می باشد پس از زلزله ی 82 هجری قمری مربوط می شود که ساختمان هشتی و سر در کوشک میانی، زمان صفوی و برج و باروری باغ در این دوره شکل گرفته است.

سابقه و قدمت باغ فین و بناهای آن به دوره صفویه بازمی‌گردد. وسعت باغ بالغ بر ۲۳ هزار مترمربع و شامل یک حیاط مرکزی است که به وسیله دیوار، بارو و برجهای استوانه شکل محصور شده‌ است. در مقایسه با بسیاری از باغ‌های ایرانی مشابه، باغ فین با آب قابل توجهی آب‌رسانی می‌شود این باغ تاریخی یکی از پربازدیدترین مکان‌های گردشگری در استان اصفهان است .
درون این درختان سر به فلک کشیده، فواره های کوتاه و بلند و همچنین صدای عبور آب در دل سنگ فرش های باغ همگی در کنار هم بازدیدکنندگان را محسور خواهد کرد.

نام این باغ در گذشته باغ شاه نیز بوده که دلیل آن معنای کلمه ی شاه که بزرگ بوده و اشاره به مساحت بالای این باغ نیز داشته است. اما در حال حاضر این باغ به فین مشهور است و دلیلش هم قرار گرفتن آن در منطقه فین کاشان است. کلمه فین که از کلمه فینه گرفته شده و فینه نام کلاه هایی بوده که مردم این ناحیه بر سر می گذاشتند.

ثبت در آثار ملی

باغ فین و مجموعه بناهای آن در کاشان، باغ فین واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۵ آذر ۱۳۱۴ با شماره ثبت ۲۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است؛ و چند سال است که به ثبت جهانی یونسکو نیز رسیده‌ است.

مهمترین ویژگی های این اثر تاریخی

عنصر آب
طراح سیستم، ریاضی‌دان معروف قرن دهم و عصر صفوی، غیاث الدین جمشید کاشانی است. ایشان دویست سال قبل از پاسکال از قانون اختلاف سطح استفاده کرده و از شیب طبیعی زمین بهره جسته‌است.

در طراحی باغ فین، آب اساسی ترین عنصر بوده است. آب در باغ فین به صورت راکد (در استخر مقابل کوشک و حوض خانه صفوی)، روان (در جوی ها)، فورانی (فواره ها) و جوششی (ظهور آب از حفره های منظم کف حوض در حوض جوش و حوض خانه صفوی و شترگلوی فتحعلی شاه) حضور دارد. هریک از اشکال گوناگون آب در این باغ، مفهومی خاص را تداعی می‌کند. آب فراوان و جریان آب در جوی هایی با کاشی فیروزه ای، در محیطی که آب واقعا کمیاب است و درختانی با سایه گسترده در تضادی بزرگ با کویر خشک و طبیعتی نامهربان است که در پشت دیوار های باغ گسترده شده است.

آب جاری در جوی ها، استخر ها و حوض های باغ از چشمه سلیمانیه تامین می‌شود. آب این چشمه ابتدا در استخری در پشت باغ جمع می‌شود. اختلاف ارتفاع این استخر نسبت به سطح جوی ها، ایجاد فواره هایی را امکان پذیر کرده است که به روش ثقلی آب را به بالا پرتاب می‌کنند.

حوض جوشان

حوض جوشان ۱۶۰ حفره دارد که نیمی از آن‌ها به‌عنوان فواره و نیمی دیگر به‌عنوان مکنده آب عمل می‌کردند و از همین رو هیچ آبی از حوض سرریز نمی‌شد.

چگونگی ساخت و عملکرد فواره ها

زیر تمام جوی ها و دور تمام حوض ها در عمق یک متری زمین لوله هایی تعبیه شده به اسم تنبوشه که این لوله ها از جنس سفال بوده که از یک طرف به حوض های اصلی متصلند و از طرف دیگر آن در انتهای جوی مسدود است. آب از یک طرف وارد می‌شود و چون انتهای لوله مسدود است آب از فواره خارج می‌شود.

حوض دوازده فواره

این حوض هم در زمان محمدشاه قاجار و همچنین همزمان با حوض جوش و اتاق شاه نشین در این باغ ساخته شد و امروز هم با نام حوض دوازده فواره آن را می شناسند. درون این حوض فواره هایی وجود دارد که در این حوض حکایت از ساختار ایرانی باغ و شاهکار معماری در گذشته های دور نیز دارد که بدون وجود هیچ نیرویی از خارج، جریان عمودی را برای آب درون حوض به وجود می آورد.
حمام فین

خوب از معروف ترین بخش های باغ فین کاشان مربوط می شود به دو حمامی که در این باغ وجود دارد و نام هیچ یک از آن ها فین نیست اما به دلیل قرارگرفتن آن ها در باغ فین به این نام نیز مشهور هستند. عمده علت شهرت این حمام ها به قتل رسیدن امبیرکبیر نخست وزیر آن زمان در حمام نیز بوده است.

کوشک صفوی

دیگر بنایی که در باغ فین کاشان حتما شما را مجذوب خودش می کند کوشک صفوی است که سال ساخت آن به دوره ۹۸۶ هجری شمسی بر می گردد. این بنای تاریخی به دستور شاه عباس و به همت آقا خضر نهاوندی حاکم وقت کاشان در مرکز باغ و در روبروی دروازه باغ نیز ساخته شده است. این بنای تاریخی در گذشته ۴ طبقه داشته و دو طبقه فوقانی آن به شکل کلاه فرنگی بوده اما زلزله سال ۱۱۵۶ صدماتی جدی به آن وارد کرد و در زمان بازسازی تنها دو طبقه از آن ساخته شده است. امروزه این ساختمان ۱۴ متر ارتفاع دارد و مصالحی که در آن بکار رفته عبارت از سنگ لاشه در پی ساختمان و خشت خام در دیواره ها می باشد. پیشنهاد می کنیم حتما از داخل این بنای تاریخی و دیدنی بازدید کنید.

اتاق شاه نشین
اتاقی به عنوان شاه نشین هم در این باغ وجود که حدود ۱۲۱۸ شمسی به دستور محمد شاه قاجار ساخته شد. در اطراف این بنا اتاق هایی با عنوان اتاق های گوشواره وجود دارد که فضای برای خدمه اتاق نیز بوده اند. بنابر احترامی که خدمه برای شخص شاه قائل بودند، تشریفات، از درب ‌های جانبی صورت می گرفت و هیچ گاه از درب اصلی وارد این اتاق نمی شدند. در جلوی بادگیر این اتاق و قسمت وسط و قبل از حوض این ساختمان، تشریفات آن زمان انجام می شده است.

چایخانه
با گذر از کنار شاه نشین در کنار بنای کوشک قاجار بنای دیگری به نام چایخانه وجود دارد که در گذشت نام آن چشمه زنانه بوده است. در این بخش تمام آب ورودی به باغ تقسیم می شود و یک سوم از آب چشمه اصلی به آن می ریزد و پس از تقسیم شدن به ۳ شاخه راه خود را در باغ ادامه می دهد.

کوشک قاجار یا شترگلوی فتحعلی شاهی
بنای دیگری درون باغ فین کاشان قرار دارد که به دستور فتحعلی شاه در سال ۱۱۸۹ شمسی ساخته شده و با نام شترگلوی فتحعلی شاهی یا صوفه فتحعلی شاهی نیز شناخته می شود. در این بنا بخش های مختلفی وجود دارد که عبارتند از: حوضخانه، چهار طاقی با

حیاط خلوت کریم خانی
در بخشی از این باغ حیاط خلوت کریم خانی وجود دارد که به دستور شخص کریم خان زند و به همت آقا سلیم آرانی در این باغ ساخته شده است. این قسمت حیاط خلوت کریم خانی نام دارد که شامل یک حیاط کوچک و اتاق های پنج دری و اتاق های ساده است و سال ساخت آن به حدود ۱۱۴۱ هجری شمسی باز می گردد.

موزه ملی کاشان

و آخرین بخشی که در باغ فین کاشان می خواهیم به آن اشاره کنیم، موزه ملی کاشان است. این موزه با عنوان موزه ملی کاشان در سال ۱۳۴۶ به همت مرحوم سید محمد تقی مصطفوی مدیر کل باستان شناسی وقت بر روی خرابه های برجا مانده از بنای خلوت نظام الدوله ساخته شده است. این موزه دارای سه بخش باستان شناسی و مردم شناسی و صنایع دستی است. بیش از ۴۰۰ قطعه اثر از جمله ظروف سفالی متعلق به دوره های پیش از اسلام و پس از آن از جمله اشیای مفرغی و سرامیک و پوشاک و خط و کتابت و انواع بافته‌ها در این موزه به نمایش در آمده که از هزاره هفتم قبل از میلاد تا دوره معاصر را دربر می‌گیرد. اشیای بخش باستان شناسی این موزه نیز از حفاری‌های انجام شده در تپه سیلک و چغازنبیل و حسنلو و خوروین و لرستان و… به دست آمده اند.

تعداد بازدید : ۱,۸۳۴
ایمیل را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید